Ortodontik Aparey Nedir?

Genel tarifiyle hasta tarafından takıp çıkartılarak kullanılan aygıtlardır. Bunların aktif olarak üzerinde vida veya tel elemanları bulunan yada pasif olan yer tutucu veya pekiştirme için kullanılanları mevcuttur.

Hastalardan alınan ölçüler üzerinde ortodonti teknisyeni tarafından yapılırlar, üzerlerine tel veya vidalar eklenir. Ve bunlar akrilik bir gövdeden oluşur. Pasif olanlar ise genellikle fiber bir plaktan vakumlama şekliyle yapılırlar. Bazıları hastalar tarafından, bazıları hekim tarafından belirli periyotlarda aktif edilirler. İki çeneyi ilgilendiren fonksiyonel cihazlar da mevcuttur. Bunlar silikon veya akrilikten üretilmektedir.

Aparey "aygıt" anlamına gelir. Ortodontik tedavide kullanılan bütün düzenekler bu adla anılırlar. Aparey ler çok çeşitlidir.

a. Bazı apareyler ağızdan çıkarılıp takılabilir. Bunlara "hareketli aparey" denir. Bunların üzerlerine konulan yaylar, vidalar, düzeltilecek dişlere bir kuvvet uygular. Hareketli apareylerin bazıları hem alt hem de üst çeneye oturur ve tek gövdeli (monoblok) olan bu aygıtlarla ortopedik tedaviler yapılır.

b. Bazı aygıtlar dişler üzerine yapıştırılan oluklu bir metal (braket) ile bu oluklu metallere uygulanan tellerden oluşur. Bunlara "sabit aparey" denir.

Aparey seçiminde kararı ortodonti uzmanı verir. Kural olarak en kısa zamanda, en etkin tedavi düşünülür. Ayrıca çocuğun tedavi yaptırma isteği, uyumu ve ailenin ekonomik koşulları da aparey seçimini etkiler.

Hareketli ortodontik apareyler

Bunlar hastalar tarafından takıp çıkarılabilen aygıtlardır. Aktif ya da pasif olarak kullanılabilirler. Aktif olanlar genellikle 7-12 yaş civarında basit diş hareketlerinde, genişletmelerde veya engelleyici önleyici tedavilerde, mesela parmak emmenin engellenmesinde, yutkunma bozukluklarının düzeltilmesi gibi işlemlerde kullanabilmektedirler.

Çift çeneyi ilgilendiren fonksiyon aygıtlar da bu gruba girebilir. Ayrıca sabit ortodontik tedaviler sonrası pasif olarak pekiştirme cihazı olarak ta kullanabilmektedirler.  

Genişletme Apareyi

Çocuklardan ya da başka ailelerden bazen çocuğum damak genişletme apareyi kullanıyor diye duymuş olabilirsiniz. Bunu duyduysanız aklınıza takılmış olabilir çocuklar bu tarz apareyleri neden kullanır diye.

Bu tarz apareylere palatal expander, üst çene genişletme apareyi, maksiller genişletme apareyi ya da halk arasında damak genişletme apareyi gibi değişik isimler verilebilir ve ortodontide adı üstünde üst çeneyi genişletmeye yarayan özel apareylerdir.

Ortodonti uzmanlarının bu tarz bir apareyi önermelerinin değişik sebepleri vardır;

  • Üst çene genişletmesi ile ağız solumu v.b nedenlerle daralan üst çene genişler hasta daha sağlıklı nefes alır.
  • Yer darlığı nedeniyle çapraşık olan üst dişer düzelir.
  • Darlık nedeniyle bozulan kapanış ilişkisi düzelir. Alt ve üst çenenin uyumu sağlanır.

Genel olarak iki tarz üst çene genişletme apareyi vardır. Biri yavaş ve dişsel genişleme sağlar diğeri ise hızlı ve dişlerle beraber üst çene kemiğinde de genişleme sağlar.  Eğer kemik çatıda da darlık varsa ikinci tipte üst çene genişletme apareyi kullanılır.

Genelde üst çene 14-21 gün gibi bir sürede yeterli derecede genişletilir. Bununla beraber genişletmenin kalıcı olması açısından aparey 3-6 ay kadar ağızda tutulur. Kemiksel olarak genişletmenin başarılı olduğunu üst ön dişlerin arasının açılmasından anlayabiliriz. Bu aralık daha sonra kendiliğinden ya da braketlerin etkisiyle kapanacaktır.

Bu prosedür ağrılı değildir fakat genişleticiler ve bunların uygulanması hastada bir rahatsızlık uyandıracaktır. Hasta bir basınç hissedecektir.